Archives de Tag: fiaraha-monina malagasy

Feno Olona Mafy Be Eto Madagasikara

Gasy Impact

© Markgraf morgueFile
Ny Mahery Tsy Maody Tsy Ela Velona

Zava-misy hiaraha-mahalala, tsetsatsetsa tsy aritra ihany no zaraina amintsika androany. Ilay fahantrana lava sy fitiavana te hisongadina tampoka ve sa inona loatra re no manjo antsika fa mitombo andro aman’alina izao ny olona “mafy be” eto amin’ny tanàna. Betsaka amin’izy ireo no tsy fantatra ny momba azy. Tsy hay hoe tamin’ny fomba ahoana na tamin’ny fotoana nanao ahoana (na dia azoazo an-tsaina ihany aza) no nahatonga azy ireny ho mafy be tampoka tao fa dia aza sendra azy ihany aloha fa dia sahirana. Raha tsy angaha hoe olona mafy be ihany koa ny tena dia mifampitana eo. Tantara mety efa faheno na niantra taminao na tamin’olom-pantatra no ho tantaraina fohy eto.

Tsy fantratr’ialahy angaha ‘zaho…?

Tranga nahazo olom-pantatra iray no nampitsiry ny hevitra hitantara azy eto. Teny amin’ny faritry Tsimbazaza (Antananarivo) iny no niseho ny tantara.

Fanao eto amin’ny tanàna moa ity mifampisisika ity, mamoaka tanana kely mangata-dalana no sady mandroso ihany rehefa mitohana izay ny fifamoivozana. Ka dia nanaraka izany fomban-tany izany ity Ranamana ity ka nisisika nampandroso ny fiarany…Nidiran’andro anefa Ranamana satria sendran’ny olona tsy nahatsindry fo. Tezitra sy nisafoaka avy hatrany ary ilay mpamily ka nivoaka no sady nivazavaza tamin-dRanamana hoe: “Tsy fantatr’ialahy angaha ‘zaho…?”

Tonga dia vantanina ny resaka fa tsy fantatry Ranamana mihitsy ilay mpamily satria na ny fiara nentiny na ny fiakanjo sivily nanaovany na ny endriny dia tsy misy marika manambara hahafahana milaza hoe olona tokony ho fantatry ny Malagasy 22 Tapitrisa avy hatrany ity rangahy nivatravatra be ity.

Ilay Ranamana nisisika (nahatsiaro ho diso) moa dia tsy nahavaly firy fa sady taitra tampoka no haingana be taminy ny fandehan’ny raharaha – izy rahateo olona tia mandamindamina izay no tsy “mafy be”. Ny azo ambara dia nivonto fo anaty fotsiny Ranamana satria sady menatra nohon’ny tabataba no naratra anaty fa voatevateva eny imason’olona kanefa mba olon-dehibe ihany. Voan’ny tampoka tsy maha-lehilahy.

Nony nandeha ny resaka dia fantatra fa toa hoe mpamily sy mpanara-dia (escorte) olona manam-pahefana ambony eto amin’ny firenena hono ity zalahy tonga fofona be ity. Lire la suite

Publicités

Zanak’Antitra sa Zaza Mahiratra?

© MorgueFile "Ny ankizy afafy androany no olon-dehibe jinjaina rahampitso" Gasy Impact

© MorgueFile
« Ny ankizy afafy androany no olon-dehibe hojinjaina rahampitso » Gasy Impact

Azo tsorina angamba hoe ny toerana omena ny ankizy sy ny famolavolana azy ankehitriny no hamaritra ny endriky ny firenena iray afaka taona vitsivitsy. Ka tsy ny zaza androany ve moa no ho olon-dehibe rahampitso sy rahatrizay? Zaza nanao ahoana loatra ny lehibe ankehitriny no dia sahala amin’izao ny fiainam-pirenena misy antsika? Ary Malagasy manao ahoana no handova an’i Madagasikara rahampitso?

Lasa ihany ny saina indraindray rehefa manao fampitahana tsotsotra ny zaza Malagasy amin’ny zana-bazaha rehefa hanaovan’ny mpanao gazety “interview”. Raha hapetraka ohatra ny fanontaniana hoe: “Nanao inona ianareo androany tany am-pianarana?” dia tsy vitsy ny zaza Malagasy no hanao famaliana karazan’ny hoe: “Nianatra…” na hoe “Nilalao…”.

Raha rohitina ny fanontaniana hoe: “Dia nanao ahoana ny tany?” dia mety ho tsotra koa ny valiny hoe: “Nahafinaritra…”. Izay ihany dia mety ho vita ny kabary.

Fa ny zana-bazaha kosa amin’ny ankapobeny dia tsy mihafahafa mitantara sy manome antsipirian-kevitra ary mamboraka ny ao am-pony. Ny sasany aza milaza ny tsy anontaniana azy akory indraindray.

Fehiny: toa sahala amin’ny miolakolaka sy voafehifehy tsy misokatra tsara izany ny zaza Malagasy amin’ny ankapobeny.

Manana tontolo mendrika mampivela-tsaina ve ny zaza Malagasy?

Azo lazaina avy hatrany anefa fa tsy hoe akory mahiratra kokoa ny zana-bazaha raha oharina amin’ny zaza Malagasy fa ny fomba fanabeazana sy ny toerana omena azy ireo no tsy mitovy.

Ny an’ny vahiny, mbola kely ny ankizy dia ampianarina hiaro sy hijoro amin’ny maha-izy azy. Hamporisihana ny zaza handray andraikitra sy haneho ny heviny. Omena azy ny fahalalana ilainy mba ahafahany manana fahamatorana hiatrika ny tontolo manodidina azy.

Eto amintsika ny ankizy matotra mandray andraikitra sy maneho hevitra dia zanak’antitra no fiantso azy. Toa mampihomehy sy mampalahelo izany no andraisan’ny maro azy.

Lire la suite


Fangoronan-karena: Ny Vola No Maha-Olona

© Inge Schepers  Dreamstime

© Inge Schepers Dreamstime

Raha fiteny ny hoe “ny vola no maha-rangahy” na “ny Fanahy no maha-olona”, ankehitriny kosa toa lasa ny vola mihitsy no handrefesana ny maha-olona. Lasa sahala amin’ny tany tsy misy Soatoavina sy tsy manam-panahy i Madagasikara. Toa lasa ny vola no fetra. Ny fari-pananana no hisehoana sy ijoroana ary hiavahana eo amin’ny fiaraha-monina. Ny fahalalana sy ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika toa efa nilaozan’ny toetr’andro. Hany ka samy manao izay ho afany ny tsirairay mangorona harena amin’ny fomba rehetra – na tsara na ratsy – tsy tahotra tsy henatra intsony. Izay ve izany izao no fenitra eto amin’ny firenena?

Ny zavatra hita sy tsapa dia mahazo vahana tanteraka ny herin’ny vola eo amin’ny fiaraha-monina misy antsika. Ny vola fitady, tsy misy maha-diso an’izany. Ary izay rahateo no anisan’ny hilofosan’ny rehetra isan’andro fa saingy rehefa ny vola kosa no lasa laharam-pahamehana ka misongona ny toeran’ny Soatoavina rehetra dia tsy mahagaga raha ny didin’ny be sandry sy  ny mpanao lalankita-kisoa no manjaka.

Tofoka sy leo ny fahantrana ary ny fahasahiranana ve isika Malagasy ka tsy mifidy fomba hivoahana amin’izany intsony?

Ny vola sy ny fisehosehoana ety ivelany ankehitriny no toa lasa hanehoan’ny olona ny maha-izy azy. Efa lasa sangisangy zaritena eny rehetra eny ny karazam-pitenenana sahala amin’ny hoe: “Hianatra dia ho aiza?”, “Hanao mpiasa birao dia hikarama firy mille?”, “Toa izay manao ny mety sy ny marina ihany no mihinana ny tsy fihinana!”, “Ka rehefa hifanaovana dia aleo samy manao e!”

Lire la suite


Malagasy Mivoatra : Iza No Sahy Hijoro Hiady Amin’ny Fahantrana ?

© Mconnors MorgueFile

© Mconnors MorgueFile

Filaza ny hoe: “Ampahantraina ny Malagasy fa tsy mahantra akory”. Ka iza ary no tena mampahantra an’i Madagasikara? Ny toe-tsain’ny mpanao politika no matetika firesaka, ny fomba ratsy fitantanana ny raharaha-pirenena, ny fanararaotana sy fangalarana ataon’olom-bitsy ny fananam-pirenena, ny fitiavantenan’ny tsirairay, ets. Fa manao ahoana kosa anefa ny toetsaintsika olon-tsotra?

Toa resaka politika ihany no mahaliana sy mamporisika antsika hihetsika hanao rodobe eny andalana ka hitaky fanovana. Mora koa ny mitsikera ny fitondrantena sy fomba fiasan’ny hafa fa mora ny manadino mijery akaiky mandini-tena. Mafana ery ny fon’ny tsirairay rehefa miresaka ny “aim-pirenena” sy ny fahoriana mianjady amin’ny Malagasy. Kanefa firy amintsika olon-tsotra koa no manana fihetsika sy toetsaina mambotry ny fiaraha-monina ka manampy trotraka ny fahantrana misy?

Ilaina ny tsikera ary tokony atao mandrakariva mba hisintonana lesona. Fa tsy tokony hijanona eo amin’ny mpitondra na resaka politika fotsiny ihany anefa izany fa amin’ny sehatra rehetra eny amin’ny firaha-monina rehetra eny koa. Mila mandray andraikitra tandrify azy ny tsirairay.

Betsaka ny tranga-javatra sy zava-miseho isan’andro: eo anivon’ny fianakaviana, eny an-dalana, any ampiasana, eny ambony “Taxi-be”, eny amin’ny sampandraharaha isan-karazany sy fokontany rehetra eny. Betsaka  ny toe-javatra mibiloka izay ilana fifanabeazana sy fifampitenenana fa saingy efa lasa mahazatra ny mahita sy miaina ao anatin’izy ireny .

Manaiky matoa tsy miteny

Maro amintsika no latsaka amin’ireny fombafomba sy fahazaran-dratsy mila ovaina ireny. Misy koa anefa ny miezaka ny tsy hanao azy ireny kanefa kosa mangina manoloana ny zavatra tsy rariny satria matahotra ny vavan’olona na manaraka fotsiny ny fomban-tany.

Santionany amin’ny tranga-javatra fahita ireto zavatra manaraka ireto:

Lire la suite


Fihavanana sa Fahamarinana: safidy sarotra ho an’ny Malagasy!

© Felix Mizioznikov

© Felix Mizioznikov

Manintona ny saina avy hatrany ny hoe: “Fa maninona moa no mila misafidy hoe: Fihavanana sa Fahamarinana?”; F’angaha moa tsy afaka miaraka ny Fihavanana sy ny Fahamarinana? Tranga fahita eo amin’ny fiainam-pirenena sy fiainana andavanandro fa foto-kevitra roa mifanindry na mifanohitra matetika ireo manoloana ny fanapahan-kevitra isan-karazany sy amin’ny fifandraisana amin’ny mpiara-belona amin’ny ankapobeny.

Misy lafy tsarany sy lafy ratsiny ny zavatra rehetra, ary tsy afa-miala amin’izany ny Fihavanana. Raha hiaraha-mahalala ny lafy tsaran’ ny Fihavanana dia azo heverina koa anefa ny lafy ratsiny aterak’izany.

Etsy an-daniny, hiaraha-mahafantatra fa manelingelina ny mpanao lalan-dririnina ny Fahamarinana satria tsy hahafahana manao ny tiana atao. Ka  anisan’ny fitaovana iray fampiasa matetika ny Fihavanana hanakonana an’izany.

Te hividy ny lohany fa matahotra ny masony

Ny ankamaroan’ny Malagasy dia maniry hanana fiainana mirindra manara-penitra, mitady fiaraha-monina hanjakan’ny fandrihampahalemana. Samy mitaky fandrosoana sy fivoarana eo amin’ny fiainana andavanandro ny tsirairay kanefa vitsy no sahy mametraka ny toe-tsaina ahatongavana amin’izany.

Faniriantsika ny hoe hametraka fanjakana tan-dalàna ary takiana matetika ny hoe fangaraharana. Fa firy amintsika Malagasy anefa no miaina arak’izany faniriana izany eo amin’ny fiainana andavanandro? Toa mora ny mitaky izany amin’ny hafa fa manahirana kosa ny mampiatra izany ho an’ny tena.

Tsy efa fahazarana sy eken’ny sain’ny tsirairay ve ny hoe raha sanatria misedra olana dia hafa ihany ny lava tanana sy mahitahita. Raha manao ny tsy mety dia samy mampiasa ny “tambazotrany” ny tsirairay ho tafavoaka, ny fahafantaran’olona matetika dia lasa fitaovana hanaronana ny Fahamarinana na hanovana ny fizotran’ny raharahara ho tombontsoan’ny tena.

Fanontaniana fametraka eto ny hoe « Mampivoatra ve ny fiaraha-monina Malagasy? », inona no lafy tsarany amin’ny kolontsain-tsika Malagasy izay tokony hotrandrahana mba hanovana sy hanatsarana ny fiainan’ny tsirairay? Ary inona kosa no tokony mila fanovana? Matetika dia nohon’ny rohim-pihavanana misy eo amin’ny mpiray tanindrazana, mpianakavy, mpinamana, mpiara-miasa, mpiray fikambanana, mpiray tanàna, dia toa aleontsika takonana ny marina toa izay “hanome lamosina” na “hamadika” an’ireo vondron’olona ireo.

Ny “Tiana atao” sa ny “Tokony ho atao”?

Tantara anankiray no hisarihana ny saintsika amin’ny alalan’ny fanadihadiana iray nataona mpandinika ireto: Trompenaars sy Hampden-Turner (1997) tamina firenena vitsivitsy:

“Tafiaraka ianao sy ny namanao akaiky, izy no mitondra ny fiara. Mandalo amin’ny làlana izay voafetra ho 40 km isan’ora ny hafainganam-pandeha ianareo. Tsikaritrao fa mandeha mafy ny fiara ary mihoatra lavitra ny tarehimarika voalaza etsy ambony ny fandehany. Nampahatsiahy azy ianao fa tokony hitandrina izy kanefa notohizany ihany ny ataony. Tampoka teo, nisy olona niampita ny arabe ka tsy tafajanona ny fiara ka maty tsy tra-drano ilay mpandeha tongotra. Ianao irery no vavolombelona teo amin’ilay toerana tamin’io fotoana io. Nilaza ny mpisolo-vavan’ ny namanao fa tsy higadra izy raha toa ka milaza eo anatrehan’ny fitsarana ianao fa nanaja soa aman-tsara ny hafainganam-pandeha araka ny tokony ho izy ilay namanao. Inona no ataonao?”

Valin-teny roa no hisafidiananao:

Safidy voalohany: “Nohon’ ny rohim-pihavanana misy eo aminay, manantena ary maniry ahy hanohana sy hiaro azy ny namako ka izay indrindra no andeha ho ataoko mba tsy higadra izy.”

Lire la suite


Mampivoatra ve ny fiaraha-monina Malagasy? Aiza ny toeranao amin’ireto toetra 7 ireto?

Azo heverina sy hantenaina angamba fa ny Malagasy tsirairay dia manam-paniriana ny hivoatra araka ny tokony ho izy, sahala amin’ny olona rehetra eran-tany izay mitovy filàna fototra aminy. Fa ny firaha-monina misy antsika Malagasy ve anefa manampy antsika hivelatra sy hanatratra ny tanjona sy fanirian’ny tsirairay ? Ny soatoavina Malagasy ve ampy sy manampy amin’ny fandrindrana ny fiaraha-monina ? Ny kolotsaina Malagasy ve manosika ny fivoaran’ny isam-batan’olona ?

Andavanandron’ny fitadiavana
© Gasy ImpACT

Ny mety alehan’ny saina avy hatrany dia hoe : « Ahoana moa no hivoarana sy hivelarana amin’izao toe-draharaha politika, sy fahantrana ary ny tsy fandriampahalemana mianjady amin’ny firenena izao ? »  Fomba fijery iray koa anefa ny hoe : « Mety vokatry ny fomba fisainana sy ny fomba fifampitondrana eny anivon’ny fianakaviana sy ny fiaraha-monina rehetra eny ny zavatra iainantsika hatrizay ka hatramin’zao ». Ary matetika miara-manaiky ny rehetra rehefa mandeha ny ady hevitra fa ny toe-tsaintsika mihitsy no mila ovaina vao hiova i Madagasikara. Fa firy amintsika anefa no manova fihetsika sy famindra mba hivoaran’izany toe-tsaina izany ? Misy lafiny tsara sy lafiny ratsy daholo ny zavatra rehetra ka misy toetra vitsivitsy ireto voalaza matetika fa toetratsika Malagasy:

 1° Be resaka fa tsy arahan’asa

Rehefa misy ny resaka matotra hifanaovana dia samy mahay miresaka sy tia maneho hevitra ny rehetra fa tsy hita loatra ny tena tohiny sy vokany avy eo. Tsy fantatra loatra ny lesona azo tsoahina. Tia sehoseho sa fitiavana te hiresaka diso tafahoatra? Be faniriana fa tsy misy fanatanterahana ve ? Mpitari-bato vilam-bava? « Aza ny ataoko no atao fa izay lazaiko tanteraho » ? Kabary zato, teny arivo fa ny asa mivaingana azo tsapain-tànana ihany no mitondra fivoarana.

 2° Tia fihavanana fa ory hava-manana

Soatoavina Malagasy tanteraka ny Fihavanana izay hita amin’ny endriny samihafa eo amin’ny fiainantsika andavanandro. Ny fitsinjovana ny hafa sy fanampiana ny hafa na Ankafaliana na Ankaratsiana. Fa satria ve ny fiaraha-monina misy antsika “collectiviste” fa tsy “individualiste” ka ny fivoaran’ny vondron’olona miaraka avy hatrany irery ihany no azo ekena? Hany ka “mankarary” antsika raha misy hafa “tafita sy tafavoaka” ka miavaka raha oharina amin’ny besinimaro? Fa tsy fahendrentsika Malagasy ve no miteny hoe: Omby indray mandry, tsy indray mifoha?

Lire la suite


Le Malgache du 21e siècle est-il pacifique ou soumis?

Le Malgache du 21e siècle est-il soumis?

© Maksym Gorpenyuk

Partisan du Fihavanana

Madagascar, île de rêves – habitée par un peuple hospitalier et aimable peut-on lire dans certaines brochures destinées aux touristes. D’autres livres relatent le fait que les Malgaches ne sont pas violents par nature…bref les Malagasy sont des « gentils pacifiques « .

A priori ce sont des qualités rares qu’on nous envie. D’ailleurs, tout bon Malagasy qui se respecte dira sans détour que nous sommes de grands fervents et défenseurs du « Fihavanana ». Un mot qui englobe tout un concept communautaire – Made in Madagascar, et qui n’a même pas son équivalence en langue étrangère.

C’est une philosophie de vie à la malgache qui veut que « ce qui arrive à l’autre me concerne aussi« . Dans le malheur ou dans le bonheur, on partage ces moments avec sa famille, ses amis, ses voisins, ses compatriotes,…pour faire simple: avec tout le monde. Un grand mot caractérisé par le partage, l’entraide, et la solidarité…bref de bons sentiments à l’état pur !

Le Fihavanana veut qu’on évite les confrontationson cherche l’harmonie sociale au détriment même de ses intérêts personnels. Un adage bien Malgache ne dit-il pas: « Aleo very tsikalakalam-bola toa izay very tsikalakalam-pihavanana » que l’on pourrait traduire par « Il vaut mieux perdre de l’argent plutôt que perdre une amitié ».

Les autres accaparent le «tsikalakalam-bola» et laissent au peuple Malgache le Fihavanana

Beaucoup diront que c’est une vertu dont le Malgache peut en être fier. A priori, grâce au Fihavanana et à ce pacifisme légendaire, Madagascar a su éviter des guerres civiles malgré les crises politiques cycliques qui minent le pays.

Les gens gardent le sourire malgré la pauvreté qui les écrase. Le Malgache reste zen malgré le peu de liberté qu’on lui accorde. On nous laisse des miettes à manger mais l’esprit de Fihavanana veut qu’on s’organise pour que tout le monde ait sa part de miettes !

Au nom du Fihavanana, on se contente du peu. On ne se plaint pas, bien qu’on ne nous respecte même plus. En résumé, on dirait que même si on nous enlève tout : notre dignité, nos droits et notre liberté mais si on a le Fihavanana, tout va bien !

Lire la suite


%d blogueurs aiment cette page :